fbpx

«Οι μουσικές συνεργασίες αποτελούν μια μοναδική συνθήκη συνεύρεσης, επικοινωνίας και εξέλιξης»

Νίκος Ζαφρανάς

Ασκήσεις ζωής στο πιάνο

Κείμενο:Χρύσα Νάνου | Φωτογραφίες: Αρχείο Νίκου Ζαφρανά
Νίκος Ζαφρανάς
Νίκος Ζαφρανάς

Με πολλές διακρίσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ο πιανίστας Νίκος Ζαφρανάς έχει δώσει ρεσιτάλ κι έχει συμμετάσχει σε συναυλίες μουσικής δωματίου σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, τη Νότια Αφρική και τη Βόρεια Αμερική. Τι είναι αυτό που δίνει την ευκαιρία σε έναν πιανίστα να διακριθεί στο διεθνές στερέωμα; «Οι παράγοντες που παίζουν ρόλο είναι πολλοί, τόσοι που θα έλεγα ότι εάν επιχειρούσαμε να το προβλέψουμε θα καταλήγαμε σε ένα χαοτικό μοντέλο», λέει. «Ο ανταγωνισμός είναι τεράστιος και μέσα από το διαδίκτυο, αλλά κυρίως μέσα από το YouTube, ο καθένας μπορεί να σχηματίσει άποψη για το “τέλειο” παίξιμο. Τελειότητα όμως δεν υπάρχει στη φύση – υπάρχει μόνο στη φαντασία μας. Ο καλλιτέχνης δημιουργεί κάτι όμορφο αλλά τεχνητό. Κι ενώ δικαίως δυσπιστούμε πόσο πραγματικό μπορεί να είναι κάτι που φαίνεται τέλειο, συνεχίζουμε να προσδοκούμε και να επιδιώκουμε μια ζωή χωρίς προβλήματα, χωρίς δυσκολίες και αποτυχίες, μια καριέρα που θα υπαγορεύεται από τις απαιτήσεις που έχουμε δημιουργήσει με το μυαλό μας. Μια καριέρα τόσο τέλεια που θα είναι αφύσικη…»

Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη, έλαβε Δίπλωμα Πιάνου (στην τάξη της Δόμνας Ευνουχίδου) και Πτυχίο Αρμονίας στην Ελλάδα, τους τίτλους σπουδών ΒΑ και ΜΑ στην Πιανιστική Εκτέλεση από το Πανεπιστήμιο Μουσικής του Γκρατς, στην Αυστρία, και Διδακτορικό στη Μουσική Εκπαίδευση από το Πανεπιστήμιο Brunel του Λονδίνου. Μιλώντας για τις απαρχές της σχέσης του με το πιάνο χρειάζεται να ανατρέξει αρκετά πίσω στον χρόνο: «Αγαπάω το πιάνο από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Η μητέρα μου διηγείται ότι της ζητούσα επίμονα να αγοράσει ένα πιάνο για ν’ αρχίσω μαθήματα. Στα τεσσεράμισι μου έκανε το χατίρι αλλά δεν μπορούσε να βρει δάσκαλο. Ζούσαμε τότε σε μία επαρχιακή πόλη των ΗΠΑ και υπήρχε ένα εστιατόριο όπου μπορούσε να δειπνήσεις ακούγοντας live πιάνο μουσική. Το επισκεφθήκαμε και φεύγοντας η μητέρα μου ρώτησε τον πιανίστα εάν θα μπορούσε να μου διδάξει πιάνο. Αυτός ο τζαζ πιανίστας, λοιπόν, έγινε και ο πρώτος μου δάσκαλος. Είχαμε ένα μουσικό τετράδιο όπου μετέγραφε ελληνικές μελωδίες που του ζητούσα να παίξω, άγνωστες σ’ αυτόν, ακούγοντάς τις από βινύλια. Μου έμαθε τις νότες και μου μετέδωσε μια βαθιά αγάπη για τη μουσική. Αργότερα κατάλαβα πόσο σεβασμό περιείχαν οι πράξεις του».

Για τον Νίκο Ζαφρανά κάθε νέο ρεσιτάλ είναι «μία περιπέτεια, μια πρόκληση και ένα ταξίδι», όπως λέει. Μέσα από τη βαθιά κατανόηση της μουσικής και χάρη σε ένα στέρεο υπόβαθρο γνώσεων κατάλαβε από νωρίς τι ζητούσε από την καριέρα του. «Σπάνια κάνω ατομικά ρεσιτάλ. Εμφανίζομαι κατά κύριο λόγο μαζί με άλλους συνεργάτες, τόσο σε μόνιμα όσο και σε ευκαιριακά σχήματα. Απολαμβάνω πολύ τις μουσικές συνεργασίες καθώς αποτελούν μια μοναδική συνθήκη συνεύρεσης, επικοινωνίας και εξέλιξης. Οι πρωταρχικές αξίες της μουσικής αλληλεπικαλύπτονται με τις βασικές αξίες ζωής που επιδιώκουν τα περισσότερα άτομα και κοινωνίες για το καλό του καθενός: προσωπική ανάπτυξη, διαφοροποίηση, πολυπλοκότητα, απόλαυση, αυτοεκτίμηση, ευτυχία. Εάν η ευημερία μιας κοινωνίας εξαρτάται από την ικανότητα των πολιτών της να επιδιώκουν και να επιτυγχάνουν τακτικά αυτές τις αξίες, η ποιότητα της ατομικής και της κοινωνικής ζωής εξαρτάται από την παροχή στους ανθρώπους των γνώσεων και των ευκαιριών που χρειάζονται για να ζουν πραγματικά, ποιοτικά και όχι απλώς να επιβιώνουν. Κι εγώ ευημερώ και θεωρώ ευθύνη μου το μοίρασμα αυτής της πλούσιας μουσικής εμπειρίας».

Αν και η ζωή ενός πιανίστα έχει στενούς δεσμούς με τη μοναξιά, ο Νίκος Ζαφρανάς αγαπάει τη συντροφιά, την επικοινωνία, τα μεγάλα σχήματα, τις συνεργασίες. Είναι ιδρυτικό μέλος στο πιανιστικό σύνολο Piandaemonium και στο Transcription Ensemble, ενώ εμφανίζεται σε τακτική βάση με τον κόντρα τενόρο Νίκο Σπανό. Έχει εργαστεί σε πολυάριθμες παραγωγές όπερας που έχουν ανεβάσει το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης και η Όπερα Θεσσαλονίκης όπου συμμετείχαν καλλιτέχνες όπως η Renata Scotto, η Αγνή Μπάλτσα, η Elena Moşuc και η Μαρίνα Βουλογιάννη.

«Η εμφάνιση με ορχήστρα αποτελεί κορυφαία στιγμή στην καριέρα κάθε πιανίστα, καθώς τα σολιστικά έργα συχνά αναδεικνύουν τις τεχνικές και μουσικές ικανότητές του. Την ίδια στιγμή, όμως, μεγαλώνουν και οι προσδοκίες, όπως επίσης το συναίσθημα της έκθεσης, αλλά και η ευθύνη. Ο πιανίστας είναι υποχρεωμένος να καταστήσει τόσο σαφή και ξεκάθαρη τη μουσική του πρόθεση, μέσα από τις χειρονομίες και την εκφραστικότητά του, ώστε να είναι σε θέση να τον ακολουθήσουν τόσο ο μαέστρος όσο και όλη η ορχήστρα. Χρειάζεται εξαιρετική και ταχύτατη συνεννόηση με τον μαέστρο, κάτι καθόλου αυτονόητο. Θυμάμαι στην πρώτη μου εμφάνιση με ορχήστρα, σε ηλικία 15 ετών, που διαφωνούσαμε με τον μαέστρο για την ταχύτητα στην οποία έπρεπε να παιχτεί το έργο. Ξεκίνησα, λοιπόν, με μία σύντομη εισαγωγή στο γρήγορο τέμπο που ήθελα και συνέχισε η ορχήστρα σε πολύ πιο αργό ρυθμό!».

Ποιο είναι κατά τη γνώμη του εκείνο το στοιχείο που κάνει έναν καλό πιανίστα; «Μου είναι δύσκολο να ξεχωρίσω μόνον ένα χαρακτηριστικό», απαντάει. «Θα πω πολλά, μεταξύ των οποίων η επικοινωνιακή ικανότητα, η ταχύτητα σκέψης, η προσαρμοστικότητα, η ευαισθησία, η σύνδεση με το συναίσθημα, η κινητική άνεση και ακρίβεια. Όταν ο πιανίστας παίζει, το αποτέλεσμα της εκτέλεσης δεν μπορεί να προκαθοριστεί. Ο πιανίστας δεν ακολουθεί πιστά κανόνες και διαδικασίες, αλλά μετουσιώνει τη σκέψη και τη γνώση σε δράση. Ο καλός πιανίστας, λοιπόν, είναι αυτός που δεν παύει να έρχεται σε επαφή με τον εαυτό του και να εξελίσσεται τεχνικά, μουσικά, συναισθηματικά».

Παράλληλα με τη μουσική του καριέρα, ο Νίκος Ζαφρανάς διδάσκει Μουσική Παιδαγωγική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν τη γνωστική ανάπτυξη και τη μουσική εκπαίδευση, έχοντας μάλιστα παρουσιάσει και μια σχετική ομιλία στο TEDx Athens 2011. «Καθώς η εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει τόσο σε διαπροσωπικό όσο και σε ατομικό επίπεδο, η ποιότητα της σχέσης που δημιουργείται σε επίπεδο δασκάλου-μαθητή, δασκάλου-μουσικής, καθώς και μαθητή-μουσικής, έγινε το κύριο ενδιαφέρον μου. Η μουσική εκπαίδευση αλλάζει στόχευση όταν οι δάσκαλοι μουσικής προσπαθούν να δημιουργήσουν μια ουσιαστική σχέση με τους μαθητές και με την ίδια τη μουσική. Μόνο τότε η μουσική εκπαίδευση μπορεί τότε να προσφέρει μια διαφορετική εμπειρία, η οποία είναι ανέφικτη όταν οι δάσκαλοι μουσικής επικεντρώνονται αποκλειστικά στο αμιγώς μουσικό αποτέλεσμα. Κατά συνέπεια, μια τέτοια σχέση μπορεί να πυροδοτήσει μια ομαλή και αβίαστη πρόοδο εντός της μουσικής δραστηριότητας».

Ο Νίκος Ζαφρανάς θεωρεί ότι η μουσική εκπαίδευση επηρεάζει και τον τρόπο που ακούμε. «Η κατανόηση της μουσικής απαιτεί συχνά ακριβή επεξεργασία των πληροφοριών που λαμβάνουμε από τα αυτιά μας. Ακόμα κι αν η μουσική δεν υποβληθεί σε επεξεργασία στις ίδιες ακριβώς περιοχές του εγκεφάλου με τη γλώσσα, έχει αποδειχθεί ότι τα νευρωνικά μονοπάτια που ενεργοποιούνται σε αμφότερες τις περιπτώσεις επικαλύπτονται, τουλάχιστον εν μέρει, γεγονός που ενδέχεται να εξηγεί γιατί η μουσική εκπαίδευση σε μικρά παιδιά βελτιώνει την ομιλία. Γνωρίζοντας ότι η εμπειρία και η κληρονομικότητα συνδιαμορφώνουν τα νευρωνικά κυκλώματα του εγκεφάλου μας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι μουσικές εμπειρίες που αποκομίζουμε, και με τις οποίες ταυτιζόμαστε στην πορεία, είναι αυτό που μπορούμε να ονομάσουμε μουσική ταυτότητα».

πληροφορείες

www.mus.auth.gr

επικοινωνία

zafranas@yahoo.com

Εικόνες